Là một dưỡng chất, protein hay còn gọi là chất đạm có nhiều chức năng đối với cơ thể, giúp bảo vệ cơ thể cũng như tế bào mềm ở các cơ quan. Không có protein hấp thụ từ thực phẩm thì cơ thể con người không thể tăng trưởng và mọi cơ quan nội tạng không thể hoạt động. Đồng thời protein cũng cần cho sự sinh sản và để tu bổ những tế bào bị hư hao.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia về sức khoẻ việc cung cấp protein cho cơ thể chỉ nên vừa đủ, thừa hay thiếu đều ít nhiều mang đến những tác hại xấu cho sức khoẻ.
Vai trò của protein
Protein là tổng hợp của nhiều hợp chất hữu cơ mà thành phần căn bản là một chuỗi amino acid với 22 loại khác nhau. Mỗi loại protein có một số amino acid đặc biệt và chúng nối kết với nhau theo thứ tự riêng. Những amino acid này luôn luôn phân biến hoặc được tái sử dụng trong cơ thể, cho nên cơ thể con người cần thay thế amino acid đã được tiêu dùng.
Khi chúng ta ăn thực phẩm có chất protein thì hệ tiêu hóa sẽ biến protein thành amino acid và tế bào sẽ hấp thụ những amino acid mà chúng cần. Bởi thế ta phải ăn nhiều thực phẩm khác nhau để bảo đảm có đủ các loại amino acid cần thiết cho cơ thể.
Ngoài ra, khi thiếu một amino acid thiết yếu nào đó, cơ thể có khả năng lấy nó từ tế bào thịt trong người. Nhưng nếu diễn tiến này kéo dài sẽ đưa đến hao mòn cơ thịt. Đó chính là lý do protein là thành phần quan trọng trong cơ thể.
Các amino acid từ chất protein còn có công dụng cấu tạo các mô tế bào mới, tu bổ các mô bị hư hao. Là thành phần cấu tạo của huyết cầu tố, kích thích tố, diêu tố. Trong cơ thể người mẹ mang thai hay cho con bú, amino acid có công dụng sản xuất sữa để nuôi con. Cung cấp năng lượng cho các sinh hoạt cơ thể.
Ngoài ra, chất protein còn có nhiệm vụ điều hòa sự cân bằng chất lỏng trong cơ thể, dung hòa nồng độ acid kiềm. Hỗ trợ việc trao đổi chất dinh dưỡng giữa tế bào và huyết quản. Là thành phần cấu tạo nhiễm thể và gene di truyền. Một số amino acid dẫn truyền các tín hiệu thần kinh giữa các dây thần kinh và tới các bộ phận. Hỗ trợ để một số sinh tố hoàn thành “trọng trách” của mình.
Do đó, khi cơ thể bị thiếu hụt protein, chúng ta có thể bị mất cơ khiến thể chất yếu ớt, mệt mỏi, suy yếu miễn dịch. Tuy nhiên, dung nạp nhiều protein hơn mức cần thiết sẽ làm cho bữa ăn mất cân đối và hậu quả của việc này là số người mắc bệnh do dư thừa protein ngày càng gia tăng.
Cung cấp protein bao nhiêu là vừa?
Nhu cầu chất protein thay đổi tùy theo tuổi tác, giai đoạn tăng trưởng, và tình trạng tốt xấu của cơ thể. Theo đề nghị của Ban Thực phẩm và Dinh dưỡng của Viện Y Tế Hoa Kỳ, mỗi ngày trung bình một người lớn cần ít nhất 0.8 gram protein trên một 1kg thể trọng. Lượng protein này sẽ giúp cơ bắp bạn chậm bị lão hóa. Ở trẻ em, phụ nữ có thai và cho con bú, nhu cầu protein sẽ cao hơn một chút.
Vì protein có những vai trò rất quan trọng trong cơ thể nên nhiều người cứ cho là phải ăn nhiều đạm chất thì mới khỏe được. Trong khi theo các chuyên gia dinh dưỡng số protein này phải được cung cấp bởi một thực đơn cân bằng và đa dạng. Thực tế hiện nay, thực phẩm từ động vật được sử dụng nhiều hơn, do đó lượng chất béo nạp vào cơ thể tăng nhiều hơn.
Mặt khác, lượng tiêu thụ gạo đã giảm đi mà thay vào đó là các thực phẩm đã chế biến sẵn, những thực phẩm ăn liền. Trong khi các chuyên gia dinh dưỡng khuyên cần ăn nhiều hơn các loại rau xanh, cá, đậu phụ, sữa... Vì một chế độ dinh dưỡng nặng về thịt và nhẹ về rau củ quả khiến cho thận phải làm việc nhiều hơn trong việc đào thải các cặn bã của chất đạm qua đường tiểu tiện. Đó là chất ammonia và urea. Do đó, những người bị bệnh gan, thận đều phải hạn chế ăn thịt.
Ngoài ra, trong thịt động vật, đặc biệt loại thịt đỏ nhiều máu còn có nhiều cholesterol và mỡ bão hòa là những nguy cơ gây ra bệnh tim mạch, béo phì. Các bác sĩ dinh dưỡng cảnh báo: Ăn quá nhiều thịt sẽ làm cơ thể thừa protein và dễ mắc các bệnh tim mạch, gút, huyết áp...
Cũng theo các bác sĩ dinh dưỡng, kể cả những người ăn chay, nếu họ ăn vừa đủ ngũ cốc và rau cải thì họ cũng có số lượng protein cần cho cơ thể. Dù ta có ăn nhiều thức ăn giàu protein hay uống thêm các loại amino acid chế biến sẵn thì cơ thể cũng không tăng thêm sự hấp thụ chất này. Mà chính sự dung nạp protein dư thừa đó sẽ gây ra một số bệnh.
Trong ý nghĩ, chúng ta luôn cho rằng protein chỉ có từ động vật. Thực ra không phải vậy. Chất protein cần thiết cho cơ thể được cung cấp từ thực phẩm gốc động vật và cả thực vật.
Protein có trong nhiều thực phẩm khác như rau, trái, hạt. Loại protein này vừa dễ tiêu lại vừa ít năng lượng, ít chất béo bão hòa hơn protein từ thịt động vật. Protein động vật có giá trị dinh dưỡng cao hơn so với protein thực vật, nhưng nó lại có một số hợp chất mà khi chuyển hóa, chúng tạo thành các sản phẩm độc hại cho cơ thể như urê, axit uric...
Các chuyên gia dinh dưỡng đưa ra lời khuyên, mỗi amino acid của chất protein có nhiệm vụ riêng biệt trong cơ thể cho nên một chất này không thay thế cho chất kia được. Do đó, để nâng cao vai trò của protein, bảo vệ sức khỏe, bạn nên thực hiện chế độ ăn cân đối giữa đạm động vật và đạm thực vật nhằm hạn chế việc sinh ra các yếu tố bất lợi cho sức khỏe. Trong bữa ăn hàng ngày không thể thiếu rau xanh. Không nên ăn quá 120gr thịt đỏ như là thịt bò/ngày, số còn lại là protein từ gà, cá, sữa, rau, trái cây. Hoặc có thể ăn thịt gà, cá bốn năm lần một tuần, một ngày ăn rau, trái cây và một ngày ăn thịt bò.
Box: TỶ LỆ PROTEIN TRONG MỘT SỐ LOẠI THỰC PHẨM
(Tỷ lệ protein/100g thực phẩm)
100g Gạo tẻ 7,6 g
100g Thịt lợn nạc 19,0 g
100g Trứng gà 14,8 g
100g Trứng vịt 13,0 g
100g Thịt bò tinh 21,0 g
100g Thịt gà ta 22/4 g
100g Cá chép 16,0 g
100g Cá diếc 17,7 g
100g Hạt đậu xanh 23,4 g
100g Đậu phụ 10,9 g
